In 2016 ervaarde 5 procent van de wekelijkse sporters gezondheidsklachten door hun gebruik van sportprestatieverhogende middelen. In 2024 was dat opgelopen tot 15 procent - een verdrievoudiging in acht jaar tijd. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van het RIVM onder Nederlandse amateursporters.
Drie keer zoveel mensen met klachten betekent drie keer zoveel sporters die hoofdpijn, hartkloppingen of slapeloosheid ervaren terwijl ze eigenlijk bezig zijn met gezonder worden. Van de mensen die klachten rapporteerden, zocht één op de vijf medische hulp.
Dat zijn geen abstracte statistieken. In Nederland gebruikt ruim een kwart van de wekelijkse amateursporters sportvoedingssupplementen. Met tientallen miljoenen potten proteïneshake, pre-workout en creatine die jaarlijks de winkel verlaten, gaat het om een serieus volksgezondheidsvraagstuk.
Van 5 naar 15 procent in acht jaar
De verdrievoudiging in acht jaar is opvallend. Dat heeft niet alleen te maken met meer gebruik, maar ook met hoe de producten zijn veranderd. Pre-workout formules zijn de afgelopen tien jaar steeds complexer geworden: meer ingrediënten, hogere doseringen, agressievere marketing. Producten die vroeger 80 milligram cafeïne bevatten, zitten nu soms op het dubbele of drievoudige per portie.
Tegelijkertijd is de drempel om supplements te gebruiken lager geworden. Ze liggen in de supermarkt, worden aangeprezen door fitnessvloggers en zijn goedkoper dan tien jaar geleden. Het gevolg: meer mensen gebruiken ze, en een deel van die mensen doet dat zonder goed te weten wat er in zit.
Welke supplementen zijn het vaakst de oorzaak
Het RIVM onderzocht een brede categorie van sportprestatieverhogende middelen. De meest gebruikte zijn:
- Eiwitpreparaten (proteïnepoeder, -repen en -shakes)
- Pre-workout producten
- Cafeïne (pillen, poeder en sportdrankjes)
- Creatine
Pre-workout valt hier extra op. In eerder onderzoek rapporteerde 40 tot 47 procent van de gebruikers klachten na gebruik. Dat is bijna de helft. De meest genoemde bijwerkingen zijn zweten, hoofdpijn, slapeloosheid, hartkloppingen en maagklachten - klachten die ook buiten de sport als alarmsignaal zouden tellen.
Cafeïne speelt daarin een grote rol. Het RIVM hanteert als veilige bovengrens maximaal 400 milligram per dag, en niet meer dan 200 milligram per innamemoment. Sommige pre-workoutproducten overschrijden die dosis al bij het aanbevolen gebruik. Combineer dat met koffie of energydrinks op dezelfde ochtend, en het is niet moeilijk te begrijpen waarom sporters hartkloppingen melden. Meer over hoe cafeïne precies werkt op je prestaties lees je in ons artikel over de invloed van cafeïne op sportprestaties.
Wie gebruikt dit soort supplementen
De hoofdgebruikers zijn jongvolwassenen, mannen en krachtsporters. Dat is een opvallend specifiek profiel: het zijn dezelfde mensen die vaker harder willen trainen, snel resultaat willen zien en minder geneigd zijn om productetiketjes aandachtig te lezen.
De fitnesscultuur op sociale media draagt daar aan bij. Pre-workout en proteïnepoeders worden op veel platforms gepresenteerd als onmisbare onderdelen van een serieuze trainingsroutine. Voor jongeren die net beginnen met krachttraining is het al snel normaal om te grijpen naar supplementen, nog voordat ze de basisprincipes van voeding en herstel kennen.
Dat is een omgekeerde volgorde. De basis - voldoende eiwitten via gewone voeding, genoeg koolhydraten, goede hydratatie - volstaat bij de meeste sporters al om resultaat te boeken. Supplementen zijn, zoals de naam al zegt, een aanvulling. Niet het fundament. Op welke eiwitbehoefte je als sporter zit lees je in ons artikel over de dagelijkse eiwitbehoefte voor sporters.
Wat pre-workout met je lichaam doet
Pre-workout producten zijn cocktails van stimulanten. Naast cafeïne bevatten ze vaak beta-alanine (dat het bekende tintelinggevoel veroorzaakt), niacine, L-citrulline en soms ook verbindingen die in bepaalde landen verboden zijn maar niet overal gecontroleerd worden.
Het probleem is dat het supplementlabel in Nederland relatief weinig gereguleerd is. Producten hoeven niet dezelfde klinische toelatingsprocedure te doorlopen als medicijnen. De ingrediënten op het etiket kloppen niet altijd met wat er daadwerkelijk in het product zit - en de hoeveelheden evenmin.
Voor mensen met onopgemerkte hartafwijkingen of een gevoeligheid voor stimulanten kan dat risico's meebrengen. De hartkloppingen en slapeloosheid die in het RIVM-onderzoek worden gemeld, zijn niet zomaar ongemak. Ze zijn signalen dat het zenuwstelsel onder druk staat.
Is creatine dan ook riskant
Creatine verdient een aparte vermelding, want het profiel verschilt sterk van pre-workout. Van alle supplementen is creatine verreweg het best onderzochte. De veiligheid bij normaal gebruik - 3 tot 5 gram per dag - is in tientallen studies bevestigd. De klachten die aan creatine worden toegeschreven zijn meestal te herleiden naar te hoge doses, dehydratatie of gecombineerd gebruik met andere middelen.
De toename in gezondheidsklachten zit hem dus veel meer in de pre-workout sector dan in creatine. Dat nuanceverschil gaat verloren in berichten over "gevaarlijke sportvoeding". Meer over wat creatine wél doet voor herstel en spierkracht lees je in ons artikel over de voordelen van creatine.
Wat je nu anders kunt doen
De groei in gezondheidsklachten is geen argument om supplementen af te zweren. Het is een signaal dat je ze verstandiger kunt inzetten. Een paar praktische richtlijnen:
- Begin met voeding, niet met supplementen. Haal je eiwitten, koolhydraten en vetten eerst uit gewone maaltijden. Supplementen zijn bedoeld voor hiaten, niet als vervanging.
- Controleer het cafeïnegehalte in je pre-workout. Bevat een portie meer dan 200 mg? Halveer dan je dosis of kies een cafeïnevrije variant.
- Combineer niet zonder nadenken. Pre-workout plus koffie plus energydrink op één ochtend kan je dagelijkse cafeïnelimiet ruim overschrijden.
- Let op keurmerken. NSF Certified for Sport en Informed Sport zijn onafhankelijke certificeringen die bevestigen dat een product bevat wat het beweert.
- Luister naar je lichaam. Hartkloppingen, slapeloosheid of hoofdpijn na een supplement zijn geen tekenen van harder werken. Het zijn signalen om te stoppen en te evalueren.